Badanie rezonansem magnetycznym nie boli, ale dla młodych pacjentów i tak może być wyjątkowo nieprzyjemnym doświadczeniem. Może być, lecz nie musi – wiele zależy od nas, dorosłych. Agnieszka Bochnia, psycholożka z Zespołu Wsparcia Psychospołecznego Fundacji “Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową”, tłumaczy, jak przygotować dziecko do badania i dlaczego nie powinno się tych przygotowań lekceważyć.
Rezonans magnetyczny – co się dzieje w tunelu?
Nazwa brzmi jak wyrwana z lekcji fizyki, ale zasada jest prosta. Jesteśmy zbudowani głównie z wody, a woda to przede wszystkim wodór. Podczas badania rezonansem ogromny magnes ustawia jądra wodoru w ciele równo, jak igły kompasów, natomiast impuls fali radiowej wytrąca je z tego ustawienia.
Aparat nasłuchuje, jak wracają na miejsce. Z tego nasłuchu powstaje obraz wnętrza ciała. W odróżnieniu od rentgena i tomografii nie ma tu promieniowania, nic nie wchodzi do ciała i nic nie kłuje.
Tyle teoria. Dla dziecka badanie to jednak coś zupełnie innego. Jest duża rura, do której wjeżdża łóżko. Jest stukanie, bo cewki aparatu włączają się i wyłączają kilkadziesiąt razy na sekundę, a metalowe elementy wpadają w drgania. Bywa naprawdę głośno, dlatego stosowane są stopery do uszu. Badanie trwa co najmniej pół godziny, a przy większych obszarach ciała nawet dłużej. Z kontrastem dochodzi wenflon, sześć godzin bez jedzenia i picia oraz wynik kreatyniny.
I jedna rzecz, o której warto wiedzieć wcześniej: w czasie badania rodzic nie być z dzieckiem w sali. Jest w stanie mu się przyglądać zza szyby i mówić do niego przez mikrofon, jednak uczucie odizolowania od opiekuna może się pojawić.
Zobacz, co o rezonansie mówi psycholożka Joanna Kowalkowska, członkini Zespołu Wsparcia Psychospołecznego Fundacji „Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową”.
Co jest w tym najtrudniejsze?
„Dla dziecka najtrudniejsze jest leżenie bez ruchu” — mówi Agnieszka Bochnia. „Pół godziny to dla pięciolatka wieczność. Dlatego bezruch trenujemy wcześniej, bez pośpiechu, w formie zabawy. To akurat da się przećwiczyć wszędzie, choćby na sali, zanim pojedziemy na badanie”.
W praktyce chodzi o zabawę w posąg, leżenie przy bajce, cokolwiek, co wydłuża czas nieruszania się. Można zacząć nawet od minuty i stopniowo wydłużać czas.
Druga trudność to samotność. „Dziecko zostaje w sali bez rodzica i musi wiedzieć, że nie jest zostawione samo sobie. Jest tam mikrofon, mama albo tata będą je słyszeć i widzieć przez szybę. Warto powiedzieć o tym wcześniej i odpowiadać na pytania, które dziecko zadaje. Dzieci są ciekawe sprzętu, chcą wiedzieć, skąd to stukanie. Zaspokojona ciekawość redukuje lęk”.
Na stukanie też jest sposób. Puść dziecku nagranie dźwięków rezonansu dzień wcześniej. Usłyszane raz na słuchawkach przestaje zaskakiwać i niepokoić.
Dlaczego w ogóle o tym mówimy
Kuszące jest myślenie, że im mniej dziecko wie, tym mniej się boi. Niestety działa to odwrotnie.
„Dziecko i tak wie, że coś się dzieje. Jedzie do szpitala, widzi zdenerwowanych rodziców, wyławia strzępki rozmów” – tłumaczy psycholożka. „Jeśli nie dostanie od nas prawdziwej wersji, ułoży sobie własną, a ta prawie zawsze jest gorsza od rzeczywistości. Tłumaczymy po to, żeby zmniejszyć lęk i sprawić, że całe doświadczenie będzie dla dziecka do udźwignięcia”.
Mów prosto i prawdziwie. Nie obiecuj, że nic nie będzie nieprzyjemne, jeśli może być. Zamiast „nie ma się czego bać” zapytaj, czego dziecko się boi. To dwa zupełnie różne zdania.
Miś idzie pierwszy
„Badanie pokazujemy na zabawce, nie na dziecku” – mówi Agnieszka Bochnia. „To pozornie drobna różnica, a zmienia wszystko. Kiedy dziecko bada misia, wchodzi w rolę dorosłego. To ono obsługuje sprzęt, wydaje polecenia, mówi, kiedy zaczynamy. Przez chwilę jest po tej silniejszej stronie i właśnie to poczucie sprawczości zabiera ze sobą na prawdziwe badanie”.
W domu wystarczy pluszak. Oddaj dziecku rolę tego, kto bada, i niech to ono mówi, kiedy zaczynacie i kiedy miś może wyjechać z tunelu. W Przylądku Nadziei służy do tego również Sala Doświadczania Świata, gdzie terapeuci odtwarzają z dzieckiem przebieg badań, rezonansu również, w formie dopasowanej do jego wieku.
Rezonans z klocków
Na ten sam pomysł wpadło LEGO. Duńczycy zaprojektowali zestaw z modelem aparatu, wysuwanym stołem i minifigurkami pacjenta oraz personelu. Do sklepów nie trafia, dostają go wyłącznie szpitale.
Od 2023 roku rozdano ponad dziesięć tysięcy kompletów. W ankiecie, którą LEGO przeprowadziło wśród czterystu trzydziestu pracowników obdarowanych szpitali, 96 procent uznało, że model zmniejsza lęk dziecka, a 46 procent zaobserwowało mniejszą potrzebę sedacji.
W 2024 roku zestawy trafiły do Polski, a nasza Fundacja była w tamtym czasie jedyną w kraju, która je otrzymała. Te, których nie wykorzystano do pomocy pacjentom Przylądka Nadziei i Przystani Motyli, zostały rozesłane do placówek medycznych w całej Polsce.
Następnym razem będzie łatwiej
Po co ten wysiłek przy badaniu, które nie boli? „Oswajanie i tłumaczenie robimy po to, żeby nie budować złych skojarzeń” – podkreśla Agnieszka Bochnia. „Dziecko wprowadzone w badanie spokojnie przyjdzie tu następnym razem bez paniki. Raz zaskoczone potrafi się bać przez całe leczenie, także procedur, które z rezonansem nie mają nic wspólnego. Pracujemy tu na lata, nie na jedno popołudnie”.
Źródła:
- „Pomocniczek. Przewodnik dla naszych pacjentów i ich rodzin”, Zespół Wsparcia Psychospołecznego Fundacji „Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową”
- LEGO Group, LEGO MRI Scanner set eases kids’ anxiety in hospitals, październik 2025
- LEGO Foundation, LEGO MRI Scanner, lego.com/sustainability